Tăng huyết áp: những sai lầm trong chẩn đoán và điều trị
Tăng huyết áp: những sai lầm trong chẩn đoán và điều trị
Tăng huyết áp (HA) là một trong những bệnh mãn tính không lây có tỷ lệ cao nhất và được WHO xếp vào danh sách 10 bệnh nguy hiểm gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Tăng HA có thể gây ra các biến chứng như nhồi máu cơ tim hay tai biến mạch máu não, hậu quả thường nặng nề, có thể gây tàn phế, thậm chí tử vong.
Sai lầm trong phát hiện sớm
Hầu hết người dân đều không kiểm tra HA khi thấy sức khỏe bình thường, đến khi bị tai biến mạch máu não yếu liệt nửa người lại cho là bị trúng gió nên cạo gió khiến bệnh càng trở nên nặng hơn dẫn tới hôn mê, tử vong. Để tránh những sai lầm đáng tiếc này, mọi người cần kiểm tra HA định kỳ mỗi 3 - 6 tháng tại các cơ sở y tế và ghi kết quả vào sổ theo dõi sức khỏe.
Khi kiểm tra HA nên lưu ý cả hai trị số HA trên và dưới. Gọi là tăng HA khi số HA trên từ 140 mmHg trở lên hoặc số HA dưới từ 90 mmHg trở lên hoặc cả hai. Trị số HA 120/80 mmHg là lý tưởng cho mọi lứa tuổi.
Sai lầm trong điều trị
Nhiều người cho rằng HA của người già cao hơn người trẻ là lẽ đương nhiên nên không cần điều trị dù trị số HA lên tới 160/90 mmHg mà không biết rằng mức HA này đã được WHO xếp vào loại tăng HA độ 2. Ở mức độ này, nếu không điều trị sẽ gây ra các biến chứng lên nội tạng như: với tim sẽ làm lớn tim, sau đó là suy tim; với thận sẽ bị suy thận mạn, ngoài ra còn ảnh hưởng đến mạch máu não và mạch máu ở đáy mắt. Vì vậy khi có huyết áp 160/90 mmHg ở bất cứ lứa tuổi nào cũng phải được điều trị kết hợp bằng cả 2 phương pháp dùng thuốc và không dùng thuốc. Đến khi trị số HA về bình thường, người bệnh vẫn phải duy trì việc uống thuốc hạ HA vì khi ngừng thuốc, HA sẽ tăng cao trở lại và có thể gây các tai biến nguy hiểm trên tim và não.
Khi đã bị bệnh tăng huyết áp có nghĩa là người bệnh phải điều trị suốt đời, vì có đến 95% là không rõ nguyên nhân. Thế nhưng một số bệnh nhân nghĩ rằng nếu uống thuốc hạ HA thường xuyên sẽ bị lờn thuốc giống như lờn kháng sinh và tới khi HA tăng lại sẽ không có thuốc trị. Thực tế qua nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy, không có hiện tượng lờn thuốc hạ áp mà ngược lại là tình trạng đáp ứng với thuốc. Khi bệnh nhân tuân thủ tốt việc uống thuốc hạ áp thì sau 2 - 5 năm sẽ có hiện tượng tăng đáp ứng với thuốc, tức là lúc này phải giảm liều thuốc hạ áp. Cũng vì lý do này mà người bệnh không nên uống với một toa thuốc lâu dài mà nên đi tái khám để bác sĩ có thể điều chỉnh liều thuốc hạ HA cho phù hợp với tình trạng bệnh.
Sai lầm trong chẩn đoán
Chẩn đoán sai lầm ở đây có nghĩa là bệnh nhân không bị tăng HA nhưng được chẩn đoán là bị tăng HA. Có 2 tình huống xảy ra trong trường hợp này: tăng HA giả tạo và tăng HA áo choàng trắng.
- Tăng huyết áp giả tạo: biểu hiện này hầu như chỉ thấy ở người cao tuổi do tình trạng xơ cứng động mạch trầm trọng. Thầy thuốc nhận ra tăng HA giả tạo dựa trên 3 đặc điểm:
+ Khám lâm sàng thấy bệnh nhân có biểu hiện xơ cứng động mạch.
+ HA đo rất cao nhưng người bệnh không có triệu chứng nhức đầu, chóng mặt hay yếu liệt.
+ Khi điều trị thử hạ áp thì có biểu hiện chóng mặt, mệt.
Tăng huyết áp áo choàng trắng: là tình trạng bệnh nhân cảm thấy hồi hộp, lo lắng khi đến bác sĩ khám bệnh nên trị số HA tăng cao và trở lại bình thường khi về nhà. Tăng HA áo choàng trắng có đặc điểm là HA trên tăng khá cao có thể đến 180 mmHg, kèm theo nhịp tim tăng trên 100 lần/phút. Tuy nhiên, số HA dưới thường không tăng. Khắc phục tình trạng này bằng cách cho bệnh nhân nghỉ 15 - 30 phút sau đó đo HA lại có thể HA về bình thường. Trong trường hợp này việc đo HA tại nhà để kiểm tra là tốt nhất.
Làm sao đo huyết áp chính xác?
Dù việc chẩn đoán tăng HA đơn giản bằng cách đo HA nhưng cần thực hiện đúng theo hướng dẫn cơ bản sau:
- Ngồi nghỉ 5 - 15 phút trước khi đo HA.
- Trước khi đo HA 30 phút không được uống cà phê, hút thuốc.
- Trước đó 12 - 24 giờ không dùng các thuốc gây tăng HA như: uống hay dùng thuốc nhỏ mũi có chứa epinephrin hoặc các thuốc tương tự.
- Tư thế khi đo HA: ngồi, tay để ngang tim hay nằm ngửa.
- Máy đo HA: chính xác nhất là máy HA thủy ngân, kế đến là máy đo bằng đồng hồ, máy đo điện tử.
Lưu ý: khi quấn băng hơi quanh cánh tay nên để 2 ống dây hơi ở mặt ngoài cánh tay, ống nghe đặt mặt trong cánh tay trên nếp khuỷu (là vị trí của động mạch cánh tay), băng phải quấn được 80% cánh tay.
- Nên đo HA tư thế đứng ở người cao tuổi vì người cao tuổi có nguy cơ hạ HA tư thế như bị suy tĩnh mạch hay đái tháo đường.
- Phải đo HA cả 2 cánh tay khi mới phát hiện tăng HA lần đầu.
ThS.BS. PHAN HỮU PHƯỚC (Trường đại học y khoa Phạm Ngọc Thạch)
Chuyên mục:
TIN Y HỌC,
